Narkolepsi Hastalığı Nedir?
Uyku hastalığı olarak da bilinen narkolepsi, anormal uyku hali ve ani uyku ataklarıdır. Kronik bir uyku problemidir. Bu kişiler uyanık kalmada sorun yaşarlar. Narkolepsi, kısacası bir uyku bozukluğudur. Bu bozukluk, kişinin gün boyunca ani veya beklenmedik şekilde uykuya dalmasına veya uyku ataklarına yol açar. Bu ataklar, kişinin ne yaptığının veya nerede olduğunun önemi olmadan, ne olursa olsun birkaç dakika içinde gerçekleşebilir.
Narkolepsi, aynı zamanda kişide uyku apne, parasomni (uyku sırasında yapılan anormal davranışlar) veya uyku halüsinasyonları gibi ek uyku bozukluklarına yol açabilir. Ayrıca kişide uykuya dalma veya uyanma sırasında kas tonusunda azalma (katapleksi) veya uykuya dalmadan önce veya uyanmadan sonra kısa süreli amnezi gibi belirtiler de görülebilir.
Narkolepsi Çeşitleri Nelerdir?
İki türü bulunmaktadır. Narkolepsiyle birlikte katapleksi görülebilir. Bu durumda ortaya çıkan tür tip 1 narkolepsidir. Katapleksi görülmeden oluşan tür ise tip 2 narkolepsidir. Kişide 10-30 yaşları arasında görülmektedir.
Narkolepsi Nedenleri Nelerdir?
Tip 1 narkolepsi, uykuyu düzenlemeye yardım eden hipokretin denilen kimyasal salgının üretiminin bozulmasıyla meydana gelir. Tip 2 narkolepsi ise hipokretin eksikliği görülmediğini gösteren varsayımlar bulunmaktadır. Narkolepsiyi etkilediği düşünülen bazı faktörler bulunur. Bunlar:
- Hormonal değişiklikler
- Kalıtsal sorunlar
- Stres
- Domuz gribi
Narkolepsi Belirtileri Nelerdir?
Belirtileri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Gün boyunca ani veya beklenmedik şekilde uykuya dalma: Bu ataklar ne yaptığınızın veya nerede olduğunuzun ne olursa olsun, birkaç dakika içinde gerçekleşebilir.
- Uyku apnesi: Bu, uyku sırasında nefesin kesilmesidir.
- Parasomni: Bu, uyku sırasında yapılan anormal davranışlardır.
- Uyku halüsinasyonları: Bu, uykuya dalmadan veya uyanmadan önce görülen rüyalardır.
- Katapleksi: Uykuya dalma veya uyanma sırasında kas tonusundaki azalmadır.
- Kısa süreli amnezi: Bu, uykuya dalmadan önce veya uyanmadan sonra bellekte boşluk oluşmasıdır.
- Uykuya dalma zorluğu: Bu, uykuya dalmadaki zorluklar, uykuya dalmadan önceki uyku huzursuzluğu veya uykuya dalmadan önceki uykuya dalma güçlüğüdür.
- Uykuya dalma veya uyanma sırasında kas tonusunda azalma: Bu, uykuya dalma veya uyanma sırasında kas tonusunda azalma veya kas gerginliği oluşmasıdır.
- Depresyonda hissetmek.
- Duyguları kontrol edememek.
- Huzursuz hissetmek.
Bu belirtiler her kişide aynı şekilde ortaya çıkmayabilir ve ayrıca bazı kişilerde daha az belirgin olabilir. Bu nedenle, doktorunuzla konuşarak belirtilerinizi ve uykuya dair sorunlarınızı detaylı bir şekilde anlatmalısınız.
Kimlerde Görülür?
Narkolepsi genellikle ergenlik döneminde veya erken erişkinlikte ortaya çıkar. Ancak her yaşta görülebilir. Ayrıca, genetik olarak yatkın kişilerde de görülebilmektedir.
Narkolepsi ile Normal Uyku Düzeni Farkı Nedir?
Narkolepsi, normal uyku düzeninden farklı olarak, uykuya dalma ataklarının sıklığının veya şiddetinin arttığı bir uyku bozukluğudur. Bu ataklar sırasında ne yaptığınızın veya nerede olduğunuzun önemi yoktur. Ne olursa olsun, birkaç dakika içinde gerçekleşebilir. Narkolepsi ayrıca uyku apnesi, parasomni, uyku halüsinasyonları, katapleksi, kısa süreli amnezi, uykuya dalma zorluğu veya uykuya dalma veya uyanma sırasında kas tonusunda azalma gibi diğer belirtilerle birlikte görülebilir.
Normal uyku düzeni ise, kişinin gece uykuya dalması ve sabah uyanması arasında düzenli bir ritim içinde olur. Uykuya dalma ve uyanma arasındaki zaman dilimleri normaldir. Kişinin uykuya dalmadan önce veya uyandıktan sonra belleğinde herhangi bir boşluk oluşmaz. Ayrıca uyku sırasında nefes kesilmez veya kas gerginliği oluşmaz.
Narkolepsi, normal uyku düzeninden ayrı olarak, kişinin hayatını olumsuz yönde etkileyebilir. Kişinin günlük aktivitelerini, iş veya okul performansını veya sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, tanı konulan kişilerin uyku bozukluğunun tedavisine erken başlaması önemlidir.
Narkolepsi Testi Nasıl Yapılır?
Narkolepsi testlerine genellikle doktorun fiziksel muayenesi, tıbbi öykünüzü dinlemesinin ardından gerek duyarsa başvurmaktadır. Yapılacak testler şunlardır:
- Uyku analizi: Doktorunuz birkaç hafta uykunuza ilgili kayıtlar tutmanızı isteyebilir. Bu kayıtlar doktor tarafından değerlendirilir.
- Polisomnografi: Bu test, uyku sırasında beyin dalgaları, göz hareketleri, nefes ritmi ve kas tonusunun ölçülmesini içerir.
- MSLT (Uyku Latansı Testi): Bu test, gün boyunca uykuya dalmanızı ölçer ve narkolepsi olasılığını değerlendirmek için kullanılır.
- Epworth Uyku Skalası: Bu test, gün boyunca uykuya dalma ihtimalinizi ölçer.
- HLA genetik analizi: Bu test, narkolepsi için genetik faktörlerin varlığını veya yokluğunu belirlemek için kullanılır.
- Spinal oksitosin test: Bu test, narkolepsi için nöral oksitosin düzeylerinin ölçülmesi için kullanılır.
Tedavisi Nasıl Yapılır?
Narkolepsi tedavisi genellikle uyku düzenleyiciler, katapleksi için kas gevşeticiler veya uyku halüsinasyonları için antipsikotik ilaçlar gibi ilaçlar veya uyku alışkanlıklarının değiştirilmesi için uyku eğitimi gibi yollarla yapılır. Tedavi seçimi kişinin belirtilerine ve ihtiyaçlarına göre değişebilir. Ayrıca, kişiye özel bir tedavi planı oluşturulmalıdır.
- Uyku Düzenleyiciler: Bu ilaçlar uykuya dalma ataklarını azaltır ve uykuya dalma zorluğunu azaltır. En sık kullanılan uyku düzenleyicileri modafinil veya armodafinil'dir.
- Kas Gevşeticiler: Bu ilaçlar katapleksi belirtilerini azaltır. En sık kullanılan kas gevşeticileri klonazepam veya sodium oxybate'dir.
- Antipsikotik İlaçlar: Bu ilaçlar uyku halüsinasyonlarını azaltır. En sık kullanılan antipsikotik ilaçları olanzapine veya quetiapine'dir. Doktorun reçeteleyeceği ilaçları kullanmak önemlidir.
- Uyku Eğitimi: Bu, kişinin uyku alışkanlıklarını değiştirmesine yardımcı olur. Uyku eğitimi, kişinin uykuya dalma ve uyanma saatlerini düzenlemek, uykuya dalmadan önceki aktivitelerini değiştirmek veya uykuya dalmadan önceki rahatsızlıkları azaltmak için tavsiyeler sunar.
- Alkol, kafein, sigaradan uzak durulmalıdır.
- Düzenli ve dengeli beslenmeye özen gösterilmelidir.
Tedavi süresi kişiden kişiye değişebilir ve birçok kişi için tedavinin sürekli olması önemlidir. Ayrıca, bazı kişiler için ilaçların dozları zaman içinde değişebilir. Tedavinin etkili olması için doktorunuzla sürekli olarak iletişim halinde olmalısınız.
Hangi Doktora Gitmeliyim?
Belirtiler görülmüşse veya narkolepsiden şüpheleniyorsanız “Nöroloji” bölümüne başvurmalısınız. Bulut Klinik üzerinden online randevu ya da yüz yüze randevu alabilirsiniz.